Motywacja

Istniejące rozstrzygnięcia materialistyczne są zawsze rozstrzygnięciami metafizycznymi, a więc rozsądzają nie tylko, jaką materialną istotę posiadają przedmioty w świecie istniejące, ale nadto przesądzają z góry faktyczne istnienie przedmiotów fizycznych. Dlatego nie są w ogóle zainteresowane w zagadnieniu istnienia świata, gdyż ono jako zagadnienie dla nich w ogóle nie istnieje.

Jak wiadomo można rozróżnić absolutny i umiarkowany materializm. Pierwszy głosi, że nie ma w ogóle żadnych innych przedmiotów czy procesów (ewentualnie zjawisk) w świecie, jak tylko fizyczne. Przeczy on więc nie tylko istnieniu duszy, lecz także świadomości, i to istnieniu w każdym z możliwych znaczeń.

Umiarkowany materializm odrzuca natomiast wprawdzie istnienie duszy czy ducha, jako pewnego autonomicznego, samodzielnego przedmiotu radykalnie różniącego się od wszystkiego, co fizyczne (materialne), ale zarazem skłonny jest przyjąć istnienie świadomości jako czegoś bytowo niesamodzielnego i pochodnego, a zarazem zależnego od pewnych szczególnie zbudowanych przedmiotów fizycznych, zwanych ciałami zwierzęcymi. Innymi słowy: materializm umiarkowany dopuszcza tylko niektóre spośród wszelkich możliwych stosunków egzystencjalnych między świadomością a przedmiotami fizycznymi.

. . .

Piszący te słowa żywi przeświadczenie, że ostateczne źródło (przyczyna) przeciwieństwa między materializmem a spirytualizmem leży w całkiem pierwotnych i nie dających się rozumowo wywieść poczuciach w stosunku człowieka do śmierci i do osobistej odpowiedzialności.

Dla jednych lęk przed odpowiedzialnością i ewentualnym cierpieniem po śmierci przewyższa wszelkie inne obawy i gotowi są wskutek tego raczej zgodzić się na swe własne nieistnienie po śmierci i na zniesienie wszelkich możliwych piekieł tu na ziemi, niż przypuścić, że są istotami duchowymi, niezależnymi od zniszczenia ciała; dla drugich natomiast bardziej nie do zniesienia jest myśl, że śmierć mogłaby ich zupełnie unicestwić, i wolą raczej całe swe istnienie tu na ziemi poświęcić na rzecz istnienia i szczęśliwości po śmierci. Dlatego skłaniają się ku poglądowi, że mają duszę nieśmiertelną, a tym samym występują przeciw materializmowi.

Cała ta sprawa jest niezależna od sprawy uzasadnienia takiego lub innego rozstrzygnięcia sporu między materializmem a spirytualizmem.

Roman Ingarden – Spór o instniene swiata, t.2